Τα Καλάβρυτα καί το Κάστρο τους

Η ιστορική αυτή πόλη με τα πολλά νερά, όπως δηλώνει και το όνομά της, κτισμένη στους πρόποδες του μυθικού Χελμού στη θέση της αρχαίας πόλης της Κύναιθας, αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες. Ο συνδιασμός βουνό (βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μέτρων) και θάλασσα (οι καταπληκτικές παραλίες της βόρειας Πελοπονήσσου απέχουν μόλις 35 χιλιόμετρα), άσκηση, φύση καί αξιοθέατα καθιστούν τα Καλάβρυτα ένα από τους πιο δημοφιλείς τόπους φυγής και ξεκούρασης από τις μεγάλες πόλεις.
Η μαρτυρική αυτή πόλη των 2.000 μονίμων κατοίκων στη διάρκεια της επανάστασης του 21 κάηκε 2 φορές από τους Τούρκους, ενώ στην κατοχή οι Γερμανοί την κατέστρεψαν ολοσχερώς και εκτέλεσαν όλους τους άνδρες πάνω από 13 χρόνων.
Σήμερα διαθέτει υγιεινό κλίμα, εκπληκτικές φυσικές ομορφιές, έντονα παραδοσιακά στοιχεία και σε κοντινές αποστάσεις σημαντικά αξιοθέατα, όπως τα ιστορικά μοναστήρια της Αγίας Λαύρας και του Μέγα Σπηλαίου, τον μοναδικό στην Ελλάδα Οδοντωτό Σιδηρόδρομο, το σπήλαιο των Λιμνών, τον Τόπο Θυσίας καί φυσικά το Χιονοδρομικό Κέντρο του Χελμού.
Σε απόσταση μόλις δυόμιση ωρών από την Αθήνα βρίσκεται αυτή η ιδιαίτερα προικισμένη από τη φύση περιοχή των Καλαβρύτων. Μετά την Ακράτα και λίγο πρίν το Διακοπτό , στό 159ο χιλιόμετρο της Εθνικής οδού Αθηνών - Πατρών υπάρχει παράκαμψη και μετά από 30 χιλιόμετρα πανέμορφης διαδρομής φτάνουμε στα Καλάβρυτα. Για όσους όμως φυσιολάτρες, αναζητούν τις συγκινήσεις του μαγευτικού τοπίου, αναντικατάστατη είναι η διαδρομή με τον Οδοντωτό σιδηρόδρομο από το Διακοπτό.
Η πανέμορφη και καταπράσινη χαράδρα του Βουραϊκού ποταμού διασχίζεται αδιάκοπα , από το μοναδικό στην Ελλάδα τραινάκι του Οδοντωτού. Ακολουθεί τη χαράδρα περνώντας μέσα από ένα παραδεισένιο τοπίο, πού αντανακλά μια ηρεμία και γαλήνη, που ίσως απαντάται μόνο σε μοναστήρι. Ο Οδοντωτός ταξιδεύει ανάμεσα σε μια οργιώδη βλάστηση από ελιές, θεόρατα πεύκα , πουρνάρια, αμπέλια, πλατάνια δίπλα στο γάργαρο νερό του ποταμού, περνώντας ανάμεσα από σήραγγες και χρησιμοποιώντας την ειδικά κατασκευασμένη γραμμή, φτάνει μετά από 5 χιλιόμετρα στα Νιάματα. Ο πρώτος σταθμός σ' αυτή τη διαδρομή, που με τη γραφικότητά του βάζει μια ακόμη πινελιά στον πίνακα που ζωγράφησε η φύση σε τούτο το κομμάτι της Ελλάδας.
Μετά από 6 περίπου χιλιόμετρα, το τραινάκι κόβει, γαντζώνει τα δόντια του στις γραμμές και αγκομαχώντας, με ταχύτητα μόλις 12 χιλιόμετρα, ανηφορίζει, χαζεύωντας το τοπίο σε 'αργή κίνηση'. Περνώντας από στενά μονοπάτια που δεν ξεπερνούν το ένα μέτρο, ανάμεσα από βράχους με σταλακτίτες, καταρράκτες , κατάφυτα δάση, μικρές σήραγγες , λιθόκτηστες γέφυρες και αντικατολισθητικές στοές, ο Οδοντωτός φτάνει στην Τρεκλιά. Ένας σταθμός στην ερημιά, για να ξεκουραστούν επιβάτες και τραίνο. Για να πιούν νερό από μια πηγή και να χορτάσουν την όρασή τους, για μια ακόμη φορά , από τις χιλιάδες αποχρώσεις των άγριων λουλουδιών που συνθέτουν ένα τοπίο βλάστησης πέρα από τα όρια της πιο πλούσιας φαντασίας.Το καμπανάκι του τραίνου ξυπνά από το όνειρο τους ταξιδιώτες, για να συνεχίσουν το ταξίδι, ανάμεσα από σήραγγες, γέφυρες και βράχους, ενώ στο βάθος κυλά ανέμελος ο Βουραϊκός.
Στα 10 χιλιόμετρα, στη μέση περίπου της διαδρομής μεταξύ Διακοπτού - Καλαβρύτων, βρίσκεται η Ζαχλωρού, γραφικότατο χωριό κτισμένο στην πλαγιά δεξιά καί αριστερά από το ποτάμι. Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν, ότι η Ζαχλωρού είναι το καλύτερο χωριό στην ευρύτερη περιοχή των Καλαβρύτων. Από εδώ ξεκινάει το μονοπάτι που οδηγεί στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου. Η παράδοση λέει πως η Παναγιά της Μονής είναι η προστάτιδα του Οδοντωτού, γι’ αυτό καί δεν υπάρχουν ατυχήματα όλα αυτά τα χρόνια στο δίκτυο. Το μοναστήρι αυτό κτίστηκε το 362 μ.Χ. από τους εκ Θεσσαλονίκης αδελφούς Συμεών καί Θεόδωρο καί θεωρείται το αρχαιότερο της Ελλάδας. Κολλημένο πάνω στο βράχο, σε υψόμετρο 950 μέτρων, έχει καταστραφεί πολλές φορές από πολεμικές συγκρούσεις και πυρκαγιές και αναστηλώθηκε άλλες τόσες. Εδώ σώζεται η εικόνα της Παναγίας (από κερί και μαστίχι), μία από τις τρεις που φιλοτέχνησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς.

Συνεχίζοντας το μαγευτικό του ταξίδι, το τραινάκι φτάνει στον τελευταίο σταθμό πριν από τα Καλάβρυτα την Κερπίνη. Μετά τον σταθμό αυτό και καθώς το ταξίδι φτάνει στο τέλος του, το σκηνικό αλλάζει και το τοπίο γίνεται βραχώδες και έρημο σαν σε καουμπόϊκη ταινία. Ευτυχώς όμως, γρήγορα τα πράγματα διορθώνονται και η ευωδιαστή ατμόσφαιρα του Βουραϊκού ποταμού ξεπροβάλει και πάλι. Περνώντας το μεγάλο οροπέδιο της περιοχής ο Οδοντωτός μπαίνει στο σταθμό των Καλαβρύτων.
Εδώ τελειώνει το όνειρο, που όσο και αν προσπαθήσαμε, γλαφυρά και αντικειμενικά, να το περιγράψουμε, μόνο όταν το ζήσει κανείς, μπορεί να το νιώσει και να το αποθηκεύσει ζωντανό μέσα στη μνήμη του.
Κοντά στα Καλάβρυτα είναι και η περίφημη Μονή της Αγίας Λαύρας. Το ιστορικό αυτό μοναστήρι ιδρύθηκε το 961 μ.Χ. από τον ασκητή Αθανάσιο Αθωνίτη, 500 μέτρα ανατολικά της σημερινής μονής στη θέση Παλαιομονάστηρο. Η αρχική μονή καταστράφηκε και λεηλατήθηκε τρεις φορές από τους Τούρκους και τους Αλβανούς, ενώ το 1943 πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς. Το σημερινό κτίσμα χρονολογείται από το 1950 και αν και πρόσφατο, είναι βαρύ από ιστορικές μνήμες. Σύμβολο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, διαθέτει σημαντικά και ανεκτίμητα κειμήλια στο σκευοφυλάκιό της, όπως το λάβαρο του απελευθερωτικού αγώνα τρυπημένο από τούρκικη σφαίρα, την ποιμαντορική ράβδο και τα άμφια του Παλαιών Πατρών Γερμανού, την κάρα του Αγίου Αλεξίου, δώρο του Μανουήλ Κομνηνού, το αδαμαντοκόλλητο Ευαγγέλιο, δώρο λέγεται της Αικατερίνης της Μεγάλης της Ρωσίας και άλλα λειτουργικά και εκκλησιαστικά σκεύη. Απέναντι από το μοναστήρι στέκεται υπερήφανο το ηρώο των αγωνιστών του 1821.

Οι επισκέπτες των Καλαβρύτων, εκτός από την περιήγηση μέσα στην πόλη, στα ουζάδικα, τα εστιατόρια και τα μαγαζιά, αξίζει να επισκεφθούν το μυθικό σπήλαιο των Λιμνών που βρίσκεται στο χωριό Καστριά, 16,5 χιλιόμετρα από την πόλη. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του σπηλαίου είναι οι κλιμακωτές λίμνες, που το καθιστούν μοναδικό στον κόσμο, και οι επιβλητικοί σταλακτίτες που συναρπάζουν τον επισκέπτη. Το σπήλαιο των Λιμνών διατηρεί νερό σε 13 γραφικές λίμνες και λειτουργεί καθημερινά από τις 9.30 έως τις 18.30.
΄Ενα ακόμη αξιοθέατο μνημείο, που βρίσκεται στην άκρη της πόλης, στο δρόμο προς το χιονοδρομικό κέντρο, είναι ο Τόπος της Θυσίας για να μη σβήνουν οι μνήμες. Στις 13 Δεκεμβρίου του 1943, 1300 άοπλοι άντρες οδηγήθηκαν από τους ναζί στη “ Ράχη του Καπή” και εκτελέσθηκαν από τους κατακτητές. Στον Τόπο της Θυσίας υπάρχουν τόσα καντήλια όσοι και οι νεκροί, τα ονόματα των οποίων αναφέρονται σε επιτύμβια πλάκα, θυμίζοντας στον επισκέπτη το τρομερό ολοκαύτωμα της πόλης των Καλαβρύτων.

ΚΑΣΤΡΟ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΙ ΚΑΣΤΡΟ ΤΡΕΜΟΥΛΑ

Το όνομα Καλάβρυτα προέρχεται ίσως από την ονομασία «Καλές βρύσες» και ακούστηκε μόνο από τις αρχές του ΙΓ’ αιώνα, όταν οι Φράγκοι κατακτητές κυρίευσαν την Πελοπόννησο. Κατά το μοίρασμα της χώρας η περιοχή έλαχε στο Γάλλο φεουδάρχη Othon de Tournay ο οποίος το έτος 1208 έχτισε το κάστρο Καλοβράτ ή Λα Γκρίφ στην κορυφή βουνού πάνω από την πολίχνη. Τα Καλάβρυτα, αρκετά ψηλά κι αυτά, στις πλαγιές του βουνού, είναι σε ύψος 750 μ. δυτικά του κάστρου και κατέχουν τη θέση της πόλης Κύναιθα των Αρχαίων. Η κορυφή του βουνού αποτελεί φαρδύ οροπέδιο σε ύψος 190 μ. με μήκος 350 μ. και πλάτος 100 μ. Αυτές είναι περίπου και οι διαστάσεις του κάστρου, γιατί ο περίβολος του φρουρίου πιάνει όλα τα κράσπεδα του οροπεδίου και υπάρχουν δεξαμενές νερού και πηγή ακόμα άφθονου νερού έξω, πάνω από την κωμόπολη, λίγο χαμηλότερα από το κάστρο.Θα πρόκειται για την πηγή που, όπως λέει ο Παυσανίας στην περιήγησή του, εμφανιζόταν στην πλαγιά του βουνού, 2 στάδια (δηλαδή 340 μ. περίπου) ψηλότερα από την αρχαία πόλη (και τη σημερινή πολίχνη). Το νερό της πηγής λεγόταν «άλυσσον» και «Άλυσσος» λεγόταν η πηγή η ίδια, γιατί, όπως υποστηρίζουν μερικοί, οι αρχαίοι πίστευαν ότι προφύλασσε αυτούς που το ‘πιναν από τη λύσσα.
«Ο λόφος όπου ορθώνεται ο βράχος των Καλαβρύτων, γράφει ο Buchon, είναι απρόσιτος από όλα τα μέρη, εκτός από ένα: την πλευρά του φρουρίου, όπου βρίσκεται η πύλη. Αλλά η ανάβαση είναι δυσκολοκατόρθωτη και από αυτό το μέρος. Η πύλη, που διατηρεί ακόμη, δεξιά και αριστερά της, τα δαιτειχίσματά της, είναι ακριβώς προς την αντίθετη πλευρά της σημερινής μικρής πόλης. Σε όλο το μάκρος (της περιφέρειας) του μεγάλου οροπεδίου, γύρω στην κορφή του βουνού, τα τείχη κρατούν πάντα, αρκετά καλά διατηρημένα. Και σώζονται ακόμη δύο τετράγωνοι πύργοι, που ο ένας αποτελεί τμήμα του περιβόλου και ο άλλος, πολύ πιο σημαντικός, αντικρύζει τον «Τρέμουλα» , όπως λέγεται το απέναντι βουνό και επίσης κάστρο».
Το μέρος είχε ελευθερωθεί από το 1263. Όπως δε πληροφορεί ένα έγγραφο που ανακάλυψε ο Will Miller σε ενετικά αρχεία, το έτος 1278 τα Καλάβρυτα ήταν Ελληνικά πάλι, το κάστρο και την πόλη διοικούσε Έλληνας, ενώ οι Φράγκοι και Ενετοί «έλυωναν» στη φυλακή. Ο Ι. Σφηκόπουλος, φρονεί ότι το «γεγονός της απελευθέρωσης ίσως να οφείλετο στο Μεγάλο Δομέστικο Κωνσταντίνο Παλαιολόγο αδερφό του αυτοκράτορα (της Νίκαιας κι έπειτα της Κωνσταντινουπόλεως) Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγο, σταλμένο να πολεμήσει το Γουλιέλμο Βιλλαρδουίνο, που είχε καταπατήσει τις συμφωνίες με το Βυζαντινό μονάρχη».
Το έτος 1400 βρίσκουμε το κάστρο στα χέρια των ιπποτών της Ρόδου, στους λεγόμενους καλογεροϊππότες. Μόνο τέσσερα χρόνια είχαν κρατήσει το κάστρο των Καλαβρύτων και το μέρος ξανάγινε ελληνικό πάλι ως το 1460 που είχε κατέβει στο Μοριά ο ίδιος ο Μωάμεθ Β’. Αυτός με τη δύναμη όχι μόνο των όπλων, αλλά και του δόλου, των ψεύτικων υποσχέσεων και της απιστίας κατέστειλε την αντίσταση των Πελοποννησίων.
Κατά την επανάσταση των Ελλήνων του 1821 είναι γνωστός ο πρωταρχικός ρόλος των Καλαβρύτων. Πρώτοι ξεσηκωμένοι Έλληνες οι Καλαβρυτινοί, πολιόρκησαν τρεις τούρκικους πύργους, που τα ερείπιά τους φαίνονται ακόμη, και έπιασαν αιχμάλωτο τον Αρναούτογλου, «καϊμακάμη» (διοικητή) των Καλαβρύτων. Το 1827 ο Ιμπραήμ, γιός του Μεχμέτ Αλή, αντιβασιλέα της Αιγύπτου, έκαψε τα Καλάβρυτα, την Αγία Λαύρα και όλα τα χωριά και ρήμαξε όλα τα μέρη. Δε μπόρεσε όμως να κυριέψει το μοναστήρι του Μεγάλου Σπηλαίου που το υπεράσπιζαν με σθένος οι καλόγεροί του.
114 χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από το ζυγό των ξένων, το 1944, το κάστρο των Καλαβρύτων υπήρξε μάρτυς μιας σκηνής φρικτής, ενός εγκλήματος που το διέπραξαν Ευρωπαίοι, λίγο χαμηλότερα από αυτό, στο λόφο όπου είναι το σχολείο. Από τους πολεμιστές του Χίτλερ τουφεκίστηκε όλος ο ανδρικός πληθυσμός των Καλαβρύτων - εκδίκηση του φασισμού για τις ζημιές που του έκαναν οι αντάρτες.
Στην κορφή άλλου βουνού, γειτονικού των Καλαβρύτων, φαντάζουν τα ερείπια ενός άλλου κάστου. Ο Νικόλας La Tremouille έχτισε εδώ κάστρο. Βουνό και κάστρο αποκαλούνται σήμερα «Τρέμουλα» από τους γύρω χωριάτες. Βρίσκεται δυτικά των Καλαβρύτων και θα χρησίμευε σαν προμαχώνας του μεγάλου καλαβρυτινού κάστρου. Διατηρούνται ακόμη τμήματα τειχών με επάλξεις.

Πηγές:
Φρούρια και κάστρα της Ελλάδος (Παραδείσης)
Τα μεσαιωνικά κάστρα του Μοριά (Σφηκόπουλος)
Περιοδικό της Αγροτικής Τράπεζας
Τουριστικά φυλλάδια της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αχαϊας

Μαρία Ρήγα
μαθήτρια β’ Γυμνασίου